İzmir’in Tire ilçesinde yaşayan 66 yaşındaki Raife Baysal, teknolojinin gelişmesiyle unutulmaya yüz tutmuş ata mesleği urgancılığı, büyük bir özveriyle sürdürüyor. Henüz 13 yaşındayken başladığı bu zorlu mesleği, bir kadın zarafetiyle harmanlayarak günümüze taşıyan Baysal, çarkın başında geçirdiği yarım asrı aşkın sürede geleneksel yöntemlerden vazgeçmiyor.
Tarihi dokunuşlar ve doğal üretim
Urgan yapımının sadece bir ip üretimi değil, köklü bir geçmişe sahip zanaat olduğunu belirten Baysal, sürecin zahmetine dikkat çekiyor. Bitki kabuklarının sopalarla dövülüp özel taraklardan geçirilerek inceltilmesiyle başlayan bu süreç, çarkın ritmik sesiyle halata dönüşüyor. Baysal, ürettiği bu özel halatların 1453 yılında İstanbul’un fethinde gemilerin karadan yürütülmesinde, Kurtuluş Savaşı’nda uçak kanatlarının yapımında ve tekstil sektöründe hayati bir rol oynadığını hatırlatıyor. Ayrıca, tamamen doğal malzemeden üretilen bu dokumanın arı kovanlarını koruduğuna ve sağlık açısından faydalı olduğuna dair geleneksel inanışlar da mevcut.
Zanaatı modern tasarımlarla yaşatıyor
Fabrikasyon ürünlerin piyasayı ele geçirmesiyle birlikte geleneksel urgancılığın kullanım alanının daraldığını ifade eden Baysal, mesleğini güncel tutmak adına üretim yelpazesini genişletmiş. Artık sadece ağır sanayi veya tarım için değil, şapka ve çanta gibi dekoratif ürünler tasarlayarak zanaatını modern yaşamın bir parçası haline getiriyor.
Babamın vasiyeti gibi: Antika değerinde bir miras
Ailesinden devraldığı bu mesleği yaparken babasının yıllar önce söylediği "Kızım bugünler geçecek, bunlar antika olacak" sözlerini hiç unutmadığını belirten Baysal, her tezgah başına geçtiğinde duygusal anlar yaşadığını dile getiriyor. Gençlerin bu kültürel mirasa olan ilgisinden memnuniyet duyan usta, oğluna da öğrettiği bu sanatın, okulların proje çalışmalarıyla yeni nesillere aktarılmasından büyük mutluluk duyuyor. Raife Baysal, bu kadim zanaatın yok olmaması için son nefesine kadar çarkı döndürmeye kararlı olduğunu vurguluyor.
