Günlük yaşamda pek çoğumuzun başına gelen, oturduğumuz veya uzandığımız yerden aniden ayağa kalktığımızda hissettiğimiz o kısa süreli göz kararması ve sersemlik hissi, aslında vücudun karmaşık bir dengeleme mekanizmasının sonucu. Medicana International İzmir Hastanesi'nden Prof. Dr. Abdi Sağcan, bu durumun temelinde dolaşım sisteminin yerçekimine karşı verdiği ani tepkinin yattığını belirtiyor.
Vücudun Dengeleme Mekanizması Nasıl Çalışıyor?
Hızlı bir şekilde ayağa kalkıldığında, yaklaşık 1 litreye varan kan miktarı yerçekiminin etkisiyle bacak ve karın bölgesindeki damarlara hücum ediyor. Bu geçici kan birikimi, kalbe dönen kan hacminin azalmasına ve dolayısıyla beyne giden oksijenin kısa süreliğine düşmesine neden oluyor. Sağlıklı bir bünyede sinir sistemi, basınç algılayıcıları sayesinde bu durumu saniyeler içinde fark ederek kalp hızını artırıyor ve damarları daraltarak tansiyonu dengeliyor. Göz kararması olarak algıladığımız durum ise aslında retina ve beynin görme merkezinin, kan akışındaki bu milisaniyelik değişimlere karşı gösterdiği hassasiyetten kaynaklanıyor.
Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?
Prof. Dr. Sağcan, bu durumun her zaman masum olmayabileceğine dikkat çekerek, özellikle 15 saniyeyi aşan kararmaların, sık tekrarlayan atakların veya bayılma ile sonuçlanan tabloların mutlaka tıbbi bir inceleme gerektirdiğini vurguluyor. Kansızlık, vitamin eksiklikleri, kullanılan bazı ilaçlar, diyabet veya hormonal düzensizlikler bu şikayetleri tetikleyebiliyor.
Şikayetleri azaltmak için ise uzmanlar şu önerilerde bulunuyor: Yataktan veya koltuktan kalkarken acele etmeyin, önce bir süre oturup bekleyin. Ayağa kalkmadan önce ayak bileklerini hareket ettirerek baldır kaslarını çalıştırmak, kanın kalbe dönüşünü hızlandıracaktır. Ayrıca yeterli sıvı tüketimi ve aşırı sıcak ortamlardan kaçınmak, bu tür ani tansiyon düşüşlerinin önüne geçmek için etkili yöntemler arasında yer alıyor.
