Türkiye’de çocuklara verilebilecek hapis cezalarını ağırlaştıran yasal değişiklik, İnsan Hakları İzleme Örgütü’nün (HRW) sert eleştirileriyle karşılaştı. Örgüt, 12 yaşından itibaren 27 yıla kadar, 15 yaşından itibaren ise bazı koşullarda müebbet hapis cezası öngören uygulamanın uluslararası çocuk adaleti normlarıyla bağdaşmadığını vurguladı.
Yeni yasayla birlikte mahkemeler, ceza sorumluluğu bulunan 12-14 yaş grubundaki çocuklara ağır suçlardan 27 yıla kadar hapis cezası verebilme yetkisine sahip oldu. 15-17 yaş aralığındaki çocuklar için de belirli şartlarda müebbet hapis yolu açıldı. HRW, bu durumun çocukların yetişkinlerle aynı ceza mantığıyla değerlendirilmesi anlamına geldiğini ve rehabilitasyon ilkelerine zarar verdiğini savundu.
Bilimsel bulgular ve uluslararası hukuk göz ardı ediliyor
HRW Çocuk Hakları Direktör Yardımcısı Bill Van Esveld, ağır suçların karşılıksız kalmaması gerektiğini ancak uzun süreli hapis cezalarının çözüm olmadığını ifade etti. Van Esveld, konuya ilişkin şu değerlendirmeyi yaptı:
“Bir çocuğun işlediği her ağır suç ciddi bir karşılık gerektirir; ancak çocukları onlarca yıl hapsetmek ne adildir ne de etkilidir. Bu yaklaşım zararlıdır ve ters tepebilir.”
Van Esveld, çocuk adaleti sistemlerinin çocukların gelişim sürecini dikkate alması gerektiğini belirterek, nörobilimsel çalışmaların çocukların karar verme ve dürtü kontrolü kapasitelerinin yetişkinlerden farklı olduğunu gösterdiğini hatırlattı. Örgüt, uzun süreli hapislerin çocukların zihinsel gelişimini olumsuz etkilediğini ve topluma yeniden kazandırılma şansını azalttığını belirtti.
Bill Van Esveld, düzenlemeye yönelik eleştirilerini sürdürerek şunları söyledi:
“Çocukları yetişkinmiş gibi cezalandırmak, yıllara dayanan bilimsel bulguları olduğu kadar uluslararası hukuku da göz ardı etmektir.”
HRW’nin açıklamasında, Türkiye hükümetinin bu yasayla hem kamu güvenliği hem de çocuk hakları açısından gerilediği ifade edildi. Van Esveld, “Türkiye hükümeti bu yasayla hem kamu güvenliği hem de çocuk hakları açısından geriye doğru bir adım attı” sözlerini kullandı.
Minguzzi cinayeti sonrası gelen düzenleme tartışılıyor
Cezaların ağırlaştırılması tartışmaları, Ocak 2025’te bıçaklanarak öldürülen 14 yaşındaki Mattia Ahmet Minguzzi’nin davasının ardından hız kazanmıştı. Davada 15 ve 16 yaşındaki iki sanık 24’er yıl hapis cezasına çarptırılmıştı. Yeni düzenlemeyle birlikte “tasarlayarak kasten öldürme” gibi suçlarda çocuklar için daha önce 24 yıl olan üst sınır kaldırılarak müebbet hapis imkanı getirildi.
Ayrıca yasa, çocuk hükümlülerin infaz süreçlerinde de değişikliğe gitti. Kasıtlı suçlardan üç yıldan fazla, taksirli suçlardan beş yıldan fazla ceza alan çocuklar doğrudan çocuk eğitimevlerine gönderilmeyecek. Bu çocukların öncelikle kapalı ceza infaz kurumlarında tutulması ve eğitimevine geçişlerinin İdare ve Gözlem Kurulu kararına bağlanması öngörülüyor. HRW, bu uygulamanın da rehabilitasyon odaklı çocuk adaleti anlayışıyla çeliştiğini savunuyor.
