Resmi Gazete’de yayımlanan kanunla çocukların ceza sorumluluğu, infaz sistemi ve koruyucu tedbirler yeniden şekillendirildi. Ateşli silahların dikkat ve özen yükümlülüğüne aykırı biçimde muhafaza edilmesi sonucu çocuğun eline geçmesine neden olan kişi, fiil daha ağır cezayı gerektiren başka bir suç oluşturmadığı takdirde 1 yıldan 3 yıla kadar hapisle cezalandırılacak.
Kabahatler Kanunu’na eklenen “amaç dışı bıçak taşıma” başlıklı yeni maddeyle ruhsatlı iş yerleri dışında her tür bıçak ile kesici, delici veya bereleyici aletlerin satışı ve sergilenmesi yasaklandı. Bu aletlerin 18 yaşından küçüklere satılması, çocuklar tarafından satın alınması veya taşınması da engellenecek. Yasaklara uymayanlara 5 bin lira, kabahate konu aletlerin sayı veya nitelik bakımından vahim olması halinde ise 10 bin lira idari para cezası verilecek. İnternet satışları ve mesafeli satışlar da bu hükme tabi olacak. Düzenlemenin bu bölümü 1 Aralık 2026’da yürürlüğe girecek.
Yaş gruplarına göre ceza süreleri belirlendi
Türk Ceza Kanunu’nda yapılan değişiklikle 12-15 yaş grubundaki çocukların işlediği fiilin hukuki anlam ve sonuçlarını algılayamaması veya davranışlarını yönlendirme yeteneğinin yeterince gelişmemiş olması halinde ceza sorumluluğu doğmayacak. Bu kişiler hakkında çocuklara özgü güvenlik tedbirlerine hükmolunacak. Algılama ve yönlendirme yeteneğinin varlığı halinde ise ağırlaştırılmış müebbet hapis gerektiren suçlarda 13 yıldan 18 yıla, müebbet hapis gerektiren suçlarda 10 yıldan 12 yıla kadar hapis cezası verilebilecek. Diğer cezaların yarısı indirilecek ve her fiil için verilecek hapis cezası 9 yılı aşamayacak.
15-18 yaş grubundaki kişiler hakkında ise ağırlaştırılmış müebbet hapis gerektiren suçlarda 19 yıldan 27 yıla, müebbet hapis gerektiren suçlarda 15 yıldan 18 yıla kadar hapis cezasına hükmolunacak. Diğer cezaların üçte biri indirilecek ve her fiil için verilecek hapis cezası 15 yılı geçemeyecek.
Kasten öldürme ve ağırlaşmış yaralama suçlarını işleyen 15-18 yaş grubundaki çocuklar hakkında yaş indirimi uygulanmayabilecek. Somut olayda kasta dayalı kusurun ağırlığı, güdülen amaç ve saik, suçun işleniş şekli ve daha önce kasıtlı bir suçtan hapis cezasına mahkum edilmiş olma hususlarından biri ya da birkaçı göz önünde bulundurulacak. Ayrıca 12-15 yaş grubundaki çocuklara bir üst grubun ceza rejiminin uygulanabilmesi konusunda hakime takdir yetkisi tanınacak.
Aile hukukundan doğan yükümlülük ihlallerinde cezalar artırıldı
Aile hukukundan kaynaklanan bakım, eğitim veya destek olma yükümlülüğünü yerine getirmeyen kişi için şikayet üzerine öngörülen “1 yıla kadar” hapis cezası, “3 aydan 2 yıla kadar” şeklinde yeniden düzenlendi. Hamile olduğunu bildiği eşini veya sürekli birlikte yaşadığı ve kendisinden gebe kalmış bulunduğunu bildiği evli olmayan bir kadını çaresiz durumda terk eden kimseye verilecek hapis cezasının sınırı 6 aydan 2 yıla kadar yükseltildi.
Velayet hakları kaldırılmış olsa da itiyadi sarhoşluk, uyuşturucu veya uyarıcı madde kullanımı ya da onur kırıcı tavır ve hareketler sonucu çocuklarının ahlak, güvenlik ve sağlığını ağır şekilde tehlikeye sokan ana veya babaya verilecek hapis cezası 1 yıldan 3 yıla kadar olacak. Bu fiiller nedeniyle çocuğun ağırlaşmış yaralama suçunu işlemesi halinde şikayet aranmaksızın faile verilecek ceza yarısından 2 katına kadar artırılacak.
Çocuk hükümlüler için infazda yeni model
Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’da yapılan değişiklikle çocuk hükümlülerin hapis cezalarının infazına doğrudan çocuk eğitimevlerinde başlanması yerine çocuk kapalı ceza infaz kurumlarında başlanacak. İyi halli olduğunun tespit edilmesi halinde eğitimevlerine ayrılma kararı verilecek. 12-18 yaş grubu çocuklar cinsiyetleri, fiziki gelişim durumları ve suç türleri göz önüne alınarak çocuk kapalı ceza infaz kurumlarının ayrı ayrı bölümlerinde barındırılacak.
Çocuk hükümlülerin çocuk kapalı ceza infaz kurumundan çocuk eğitimevine ayrılmalarına psikolog, pedagog, çocuk gelişimcisi, sosyal çalışmacı, psikolojik danışman, rehberlik uzmanı, öğretmen ve Türkiye Barolar Birliği’nin Çocuk Hakları Komisyonundan görevlendireceği avukat gibi en az bir uzman görevlinin katılımıyla idare ve gözlem kurulu tarafından en geç 3 ayda bir yapılan değerlendirme sonucunda karar verilecek. Olumsuz değerlendirilen çocukların yeniden değerlendirilmeye tabi tutulma süreleri 6 ayı geçemeyecek.
Kasıtlı suçlardan toplam 3 yıl veya daha az hapis cezası ile taksirli suçlardan toplam 5 yıl veya daha az süreyle hapis cezasına mahkum olan çocuk hükümlüler hakkında verilen cezalar doğrudan çocuk eğitimevlerinde yerine getirilecek. Eğitimevinden firar edenler veya başka bir fiilden tutuklama kararı verilenler idare ve gözlem kurulu kararıyla çocuk kapalı ceza infaz kurumlarına gönderilecek. Koşullu salıverilme süresinin hesaplanmasında hükümlünün 15 yaşını dolduruncaya kadar infaz kurumunda geçirdiği 1 gün, 2 gün olarak dikkate alınacak. Bu uygulama kasten öldürme, cinsel dokunulmazlığa karşı işlenen suçlar, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti ile suç işlemek amacıyla örgüt kurma suçları hariç tutulacak.
Yönlendirme tedbirleri çocuklara özgü güvenlik tedbiri olarak tanımlandı
Çocuk Koruma Kanunu’na ceza sorumluluğu olmayan adli süreçteki çocuklar için çocuklara özgü güvenlik tedbiri niteliğinde yönlendirme tedbirleri eklendi. Bu tedbirler “sosyal ve toplumsal hizmetler tedbiri”, “dijital risklerden korunma tedbiri”, “kitap ve kütüphane tedbiri”, “çevreye saygı ve çevre temizliği tedbiri” ve “tütün, nikotin, alkol, kumar, uyuşturucu ve uyarıcı madde ile davranışsal bağımlılık tedbiri” başlıklarından oluşuyor.
Sosyal ve toplumsal hizmetler tedbiriyle çocukların spor kulüpleri, gençlik merkezleri ve spor tesislerinde 20 saatten 300 saate kadar psikososyal gelişimlerine katkı sağlayacak görevler almasına hükmedilecek. Dijital risklerden korunma tedbiri kapsamında çocuğun kullandığı telefon, tablet ve benzeri cihazların hareketleri Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu ile Siber Güvenlik Başkanlığı tarafından 3 aydan az, 2 yıldan fazla olmamak üzere takip yazılımlarıyla denetlenecek. Riskli olarak tanımlı bazı mecralar, uygulamalar ve dijital platformlara erişimin engellenmesine karar verilebilecek.
Kitap ve kütüphane tedbiri kapsamında çocuklar kütüphane ve okuma salonu gibi yerlerde 20 saatten 300 saate kadar görev alacak veya yetkililerce belirlenen eserleri okuyacak. Çevreye saygı ve çevre temizliği tedbiriyle park, bahçe, sahil gibi belirlenecek bölgelerde çevre temizliği yapılması, bitki bakımı, ağaçlandırma ve çiçeklendirme faaliyetlerine katılım sağlanacak. Bağımlılık tedbiriyle de çocukların sağlıkları için tehlike oluşturan bağımlılıklarının tedavi ve rehabilitasyonu için belirlenecek programları tamamlamaları istenecek.
Bu tedbirlerin yerine getirilmesi sırasında ortaya çıkabilecek direnç veya zorluklara karşı kolluktan yardım istenebilecek. Tedbirlerin koordinasyonu merkezde Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından, il ve ilçelerde vali ve kaymakam tarafından sağlanacak. Uygulamaya ilişkin usul ve esaslar Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı tarafından çıkarılacak yönetmelikle belirlenecek.
Acil korunma kararı için 24 saat içinde rapor düzenlenecek
Akıl hastalığı, akıl zayıflığı, alkol, uyuşturucu veya uyarıcı madde bağımlılığı, davranışsal bağımlılık ya da ağır tehlike arz eden bulaşıcı hastalık nedeniyle kendisi veya başkaları açısından ciddi tehlike oluşturduğu değerlendirilen çocuk hakkında acil korunma kararı alınması amacıyla 24 saat içinde rapor düzenlenecek. Sağlık kurumu, uzman hekim raporunun düzenlendiği tarihten itibaren en geç 24 saat içinde çocuk hakimine başvuracak.
Başvurudan itibaren en geç 48 saat içinde ilgili dal uzman hekiminin yer aldığı 3 uzman hekimden oluşan resmi sağlık kurulu tarafından düzenlenen rapor mahkemeye sunulacak. Hakim, başvuru ve sağlık kurulu raporunu değerlendirerek talep hakkında en geç 48 saat içinde karar verecek. Çocuğun sağlık kuruluşuna gelmesi veya getirilmesinden hakim kararının sağlık kuruluşuna tebliğine kadar geçen sürede çocuğa gerekli görülen tıbbi müdahale ve tedavi uygulanacak.
Hakim, çocuğun üstün yararını gözeterek çocuğun bulunduğu yerin gizli tutulmasına ve gerekli görmesi halinde kişisel ilişkinin kurulmasına veya sınırlandırılmasına karar verebilecek. Sağlık kurulu raporunu dikkate alarak acil korunma kararının kaldırılmasına, devamına veya çocuğun durumuna uygun başka bir koruyucu ve destekleyici tedbire hükmedilecek.
“Suça sürüklenen” ifadesi “adli süreçteki” olarak değiştirildi
Çocuk Koruma Kanunu’nda yer alan “suça sürüklenen” ibaresi “adli süreçteki” olarak değiştirildi. Sosyal Hizmetler Kanunu, Ceza Muhakemesi Kanunu ve Çocuk Koruma Kanunu’nun farklı maddelerinde geçen “suça sürüklenen” ibareleri de “adli süreçteki” olarak kullanılacak. Çocuk hakkında kamu davası açılması halinde durum, gerekli idari tedbirlerin alınması amacıyla Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile Milli Eğitim Bakanlığı il veya ilçe müdürlüklerine bildirilecek.
Adli süreçteki çocuklar hakkında yapılan yargılama sonunda hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilmesi halinde yönlendirme tedbirlerinden uygun görülen biri veya birkaçı da denetimli serbestlik tedbiri olarak uygulanacak. Suçun işlenmesi nedeniyle mağdurun veya kamunun uğradığı zararın az olması halinde hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilebilmesi için zararın giderilmesi şartı aranmayabilecek.
15 yaşını doldurmamış çocuk hakkında sosyal inceleme yaptırılması zorunlu olacak. Cumhuriyet savcısı, mahkeme veya çocuk hakimi tarafından 15 yaşını doldurmuş çocuk hakkında sosyal inceleme yaptırılmaması halinde gerekçesi iddianamede veya kararda gösterilecek. Mahkeme, iddianamenin ve soruşturma evrakının verildiği tarihten itibaren 15 gün içinde soruşturma evresine ilişkin bütün belgeleri inceleyecek. 15 yaşını doldurmamış çocuklar hakkında sosyal inceleme yaptırılmaksızın düzenlenen iddianamenin Cumhuriyet Başsavcılığına iadesine karar verilecek.
Çocuk hakkında verilen koruyucu ve destekleyici tedbir kararlarının gereklerine aykırı hareket eden ana, baba, vasi veya bakım ve gözetiminden sorumlu kimse, fiil suç teşkil etse dahi ihlal edilen tedbirin niteliğine ve aykırılığın ağırlığına göre çocuk hakimi kararıyla 3 günden 10 güne kadar tazyik hapsi ile cezalandırılacak. Bu kararlara karşı itiraz yoluna gidilebilecek. Tazyik hapsine ilişkin kararlar kesinleşmesini müteakip Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yerine getirilecek.
Bakan Çiftçi’den kanuna ilişkin paylaşım
İçişleri Bakanı Mustafa Çiftçi, sosyal hesabından TBMM Genel Kurulunda kabul edilen kanun teklifine ilişkin değerlendirmede bulundu. Tek bir çocuğu bile kötülüğün pençesine terk etmeyeceklerini belirten Çiftçi, şunları kaydetti:
“Geleceğimizin teminatı evlatlarımız için kaybedecek tek bir saniyemiz yok. Bir çocuğu korumak, bir nesli korumaktır. Bir nesli korumak ise Türkiye’nin yarınlarına sahip çıkmaktır. Annelerin endişesi, babaların adalet arayışı ve milletimizin gür sesi, devletimizin vizyonunda devasa bir ortak vicdana dönüştü. Çocuk Koruma Kanunu sessizlerin kazanımıdır, devletimiz bu sesi duymuştur. Bu yasa sadece cezalandırmıyor, suça giden yolu kesiyor, riski önceden görüyor ve evlatlarımıza kalkan oluyor. Tehdit değişir, koruduğumuz emanet değişmez, gözümüzden daha kıymetli çocuklarımız. Valilerimiz, kaymakamlarımız ve tüm kolluk birimlerimizle sahadayız. Hedefimiz suç zincirinin son halkasını yakalamak değil, ilk halkasını kırmaktır. Sayın Cumhurbaşkanı’mız Recep Tayyip Erdoğan’ın liderliğinde, tek bir evladımızı dahi karanlığa bırakmayacağız. Emeği geçen herkese teşekkür ediyor, kanunun milletimize ve evlatlarımıza hayırlı olmasını diliyorum.”
