İktidarın gelecek üç yılı kapsayan ekonomik yol haritasında sosyal güvenlik sisteminin mali sürdürülebilirliğine odaklanıldı. Programda, kişilerin daha uzun süre istihdamda kalmasını teşvik edecek ve hakkaniyeti gözetecek adımlar atılacağı belirtildi. Bu kapsamda, mevcut sistemde yaşanan ve sigortalıları kayıt dışı çalışmaya veya sistemden erken çıkmaya iten yapısal sorunların giderilmesi amaçlanıyor.
Türkiye gazetesinden İsa Karakaş, konuya ilişkin değerlendirmesinde hükümetin uzun süredir planlarında yer alan hedeflerin yeni OVP'de de teyit edildiğini vurguladı. Karakaş, söz konusu düzenlemelerin önümüzdeki yıl içinde hayata geçirilmesinin beklendiğini ifade etti.
Karakaş, mevcut uygulamadaki aksaklıklara dikkat çekerek şu ifadeleri kullandı:
“Mevcut düzenlemede asgari ücretli ve diğer düşük ücret üzerinden sigortalı gösterilenlerin belirli durumlarda çalıştıkça emekli aylıkları artma yerine azaldığı maalesef bilinen bir gerçektir.”
Bu durumun sigortalılar arasında yarattığı güvensizliğe işaret eden Karakaş, şunları söyledi:
“Bu nedenle emeklilik için yaş dışında diğer şartları yerine getiren çok sayıda sigortalı sosyal güvenlik sisteminden çıkmakta ya da kayıt dışı çalışmaktadır.”
Aylık bağlama oranlarında iyileştirme bekleniyor
Emekli maaşlarının hesaplanmasında kullanılan formül ve katsayılardaki değişimlerin çalışanlar üzerindeki etkisini analiz eden Karakaş, özellikle 2008 sonrası dönemde asgari ücret ve yakın komşu ücretler üzerinden prim ödeyenlerin maaşlarında olumlu yansımalar görmediğini belirtti. SSK emeklilik aylığının ortalama aylık kazanç ile aylık bağlama oranının çarpımıyla hesaplandığını hatırlatan yazar, sosyal güvenlik reformlarıyla birlikte bu oranların kademeli olarak düşürüldüğünü anlattı.
Karakaş, EYT düzenlemesi sonrasında milyonlarca çalışanın sistemi terk etmesinin hem Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) hem de çalışanlar açısından zarar doğurduğunu vurguladı. Prim gelirlerinin kaybedilmesi ve emekli maaşı yükünün artması ikilemine çözüm önerisi sunan Karakaş, şöyle devam etti:
“Oysaki bu durum tersine çevrilmiş olsa emekliliği gelenler bile çalıştıkça emekli aylıkları artacağından sistemde daha uzun süre kalacaklardır. Özellikle SSK (4/1-a) ve Bağ-Kur (4/1-b) sigortalılarının çalıştıkça yüksek emekli maaşı alması yönünde yasal bir düzenleme yapılması milyonlarca çalışanın en büyük beklentisi hâline gelmiştir.”
Mevcut hesaplamalarda sigortalılığın başlangıç tarihi ve yasal değişikliklerin yapıldığı dönemlerin belirleyici olduğunu belirten Karakaş, üç farklı dönemin dikkate alındığı hesaplamalarda aylık bağlama oranı ve gayrisafi yurt içi hasıla gelişme hızı bakımından ciddi farklar bulunduğunu kaydetti.
Gelecek dönemde uygulanabilecek yeni modeller hakkında bilgi veren Karakaş, kısmi emeklilik ile normal emeklilik için iki ayrı taban maaş uygulamasına geçilebileceğini dile getirdi. Ayrıca 25 yıldan sonraki çalışmalar için her yıl aylık bağlama oranında ilave artış öngören bir sistemin devreye alınabileceğini belirten yazar, şu açıklamayı yaptı:
“Öngörülen tedbirler kapsamında düzenleme yapılması hâlinde aktif/pasif dengesinde iyileşmelere neden olabileceği gibi sigortalıların da çalıştıkça emeklilik maaşım azalacak mı? endişesi ortadan kalkacaktır. Böylece daha fazla çalışanın daha fazla emeklilik maaşı ile ödüllendirilmesi sonucu ortaya çıkacaktır.”
Karakaş, çalışanların yüksek maaş almak için sistemde daha uzun süre kalmasının teşvik edilmesi ve kayıt dışılıkla mücadele edilmesi halinde SGK’nın prim gelirlerinin yükseleceğini, bunun da vatandaşlara daha kaliteli hizmet sunulmasını sağlayacağını sözlerine ekledi.
