DEM Parti İstanbul Milletvekili Özgül Saki, zorunlu Din Kültürü ve Ahlak Bilgisi derslerinin çocukların din ve vicdan özgürlüğü ile eğitim hakkı üzerindeki etkilerinin araştırılması ve çoğulcu, bilimsel ve eşitlikçi bir eğitim düzeninin oluşturulması amacıyla TBMM Başkanlığı'na araştırma önergesi sundu.
Saki’nin önergesinde, Anayasa’da “din kültürü ve ahlak öğretimi” olarak tanımlanan dersin içerik ve uygulamasında Sünni İslam’a ağırlık verildiği, belirli inanç kabullerinin öğrencilere aktarıldığı ve bu durumun devletin tarafsızlık yükümlülüğüyle bağdaşmadığı belirtildi. Alevi toplumunun uzun yıllardır dile getirdiği taleplere de dikkat çekilen metinde, Alevi ailelerin çocuklarının zorunlu din derslerine tabi tutulmamasını istediği hatırlatıldı. Aleviliğin devlet tarafından yeniden tanımlanmasına ve ders kitaplarına iktidarın belirlediği sınırlar içerisinde eklenmesine dayanan düzenlemelerin sorunu çözmediği ifade edildi.
Eğitim yoluyla asimilasyon kaygısı yaratan uygulamalara son verilmesi ve zorunlu din derslerinin kaldırılması gerektiği vurgulandı.
AİHM ve Anayasa Mahkemesi kararlarına atıf yapıldı
Araştırma önergesinde Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin (AİHM) Hasan ve Eylem Zengin/Türkiye ile Mansur Yalçın ve diğerleri/Türkiye kararlarına da yer verildi. Bu kararlarda Türkiye’deki din öğretiminin nesnellik ve çoğulculuk ölçütlerini karşılamadığına, mevcut muafiyet sisteminin ise ailelerin dinî veya felsefi kanaatlerini açıklamak zorunda kalmasına yol açtığına dikkat çekildiği belirtildi.
Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi'nin 2024 yılında Türkiye’den söz konusu kararları ülke çapında uygulayacak genel önlemler almasını istediği hatırlatıldı. Önergede, Anayasa Mahkemesinin 2022 tarihli Hüseyin El ve Nazlı Şirin El kararına da dikkat çekildi. Kararda, ebeveynlerin eğitim ve öğretimin kendi dinî ve felsefi kanaatlerine uygun biçimde yürütülmesini isteme hakkının ihlal edildiğinin ortaya konulduğu kaydedildi.
Farklı ülkelerdeki modeller karşılaştırıldı
Önergede farklı ülkelerdeki din eğitimi modelleri de karşılaştırıldı. Fransa, ABD, Meksika, Uruguay ve Japonya’da devlet okullarında dinî telkinin sınırlandırıldığı veya dışlandığı; Almanya, İngiltere ve Brezilya’da din derslerine katılım konusunda çeşitli seçme ve çekilme haklarının bulunduğu aktarıldı.
Norveç ve İsveç’te ise dinler ve hayat görüşlerinin mezhep dışı, nesnel, eleştirel ve çoğulcu bir yaklaşımla öğretildiği belirtildi. Azerbaycan’da da anayasal laiklik ilkesi çerçevesinde zorunlu mezhepsel bir din dersinin bulunmadığı ifade edildi.
Saki, Türkiye’deki uygulamanın çocukların üstün yararı, eşit eğitim hakkı ve din ve vicdan özgürlüğü bakımından bütün yönleriyle incelenmesini istedi. Önergede; zorunlu din derslerinin yol açtığı hak ihlallerinin belirlenmesi, ulusal ve uluslararası yargı kararlarının uygulanmamasının nedenlerinin araştırılması ve eğitimin herhangi bir din veya mezhebin telkin aracına dönüşmesini engelleyecek yasal ve idari düzenlemelerin ortaya konulması amacıyla Meclis araştırması açılması talep edildi.
