Bugün sıfırdan yaratılan bir dizinin veya özgün bir sinema karakterinin kitlelere tanıtılması için harcanan pazarlama bütçesi, toplam yapım maliyetinin neredeyse yarısına denk düşüyor. Yeni bir fikrin tutmama ihtimali ise yapımcılar için alınması giderek zorlaşan bir finansal risk anlamına geliyor. Sektör, sıfırdan yeni bir söz söylemek veya yeni bir karakter inşa etmek yerine toplumun geçmişe duyduğu özlemi ekonomik bir modele dönüştüren devasa bir nostalji pazarı yaratmış durumda.
Televizyonda hazır marka sıfır maliyet
Televizyon dünyasında miyadını doldurmuş yapımların dijital çağda yeniden üretilmesi bu stratejinin en net okunduğu alanlardan biri olarak öne çıkıyor. Orijinal serisi yıllar önce sona eren Sihirli Annem dizisinin Exxen platformu tarafından yepyeni çocuk ve yetişkin oyuncularla fakat birebir aynı karakter isimleriyle sıfırdan çekilmesi bu eğilimin çarpıcı bir örneği. Aynı platformun on yıl önce bitmiş olan Leyla ile Mecnun'u aynı kadroyla yeniden toplaması veya Star TV ekranlarında ömrünü tamamlayan Behzat Ç. dizisinin dijital platformlarda "Çekiç ve Gül" adıyla format değiştirerek devam etmesi, seyircinin karakterlerle kurduğu hazır bağı ticari bir değere dönüştürme pratiğine dayanıyor.
Sahne sanatlarında da benzer bir tablo bulunuyor. Tiyatro sahnelerinde defalarca sergilenen Gırgıriye Müzikali, izleyiciye yepyeni bir ufuk veya metin sunmaktan ziyade Yeşilçam'ın meşhur Sulukule anlatısının canlı ve güvenli bir kopyasını vaat ediyor. İzleyici salona yeni bir hikâye keşfetmek için değil, zaten bildiği ve güvendiği bir tecrübeyi tekrar yaşamak için gidiyor.
Biyografi sinemasında gişe kolaylığı
Sinema endüstrisi de yeni ufuklar açmak yerine halkın tanıdığı ve halihazırda sevdiği figürlerin hafızasını beyazperdede yeniden üreterek risksiz gişe rakamlarına ulaşmayı tercih ediyor. Son yıllarda vizyona giren Bergen, Müslüm, Dilberay, Cem Karaca ve Barış Akarsu gibi yapımlar, yeni bir sinema dili inşa etmekten çok seyircinin bu isimlere duyduğu tarihsel ve duygusal krediyi beyazperdeye tahvil ediyor.
Toplumsal hafızadaki acı anlatısına yaslanan Bergen filminin 5 milyon 484 bin 798 biletli seyirciye ulaşması, Müslüm Gürses'in yaşamını anlatan yapımın 6 milyon 480 bin 563 seyirciyle Türkiye sinema tarihinin en çok izlenen yapımları arasına girmesi bu finansal modelin başarısını kanıtlıyor. Kore Savaşı üzerinden tarihsel hafızayı işleyen Ayla filminin 5 milyon 589 bin 491 kişi tarafından izlenmesi veya yeni bir evren kurmak yerine garantili markaya sığınan Recep İvedik 5'in 7 milyon 437 bin seyirciyle rekoru elinde tutması, sinemadaki eğilimin sayılarla desteklenen yüzünü oluşturuyor.
Bu yapısal tercih yalnızca Türkiye'ye özgü değil. Hollywood da aynı modeli küresel ölçekte uyguluyor. Bohemian Rhapsody, Elvis, Bob Marley: One Love ve son olarak Amy Winehouse'un hayatını işleyen Back to Black gibi filmler, dev stüdyoların da yeni senaryolar yazmak yerine popüler kültür ikonlarının hazır rüzgârına sığındığını gösteriyor.
Dijital veriler nostalji tüketimini doğruluyor
Eski içeriklerin sarsılmaz tüketim gücü dijital mecralardaki izlenme verileriyle bilimsel bir zemine de oturuyor. Çocuklar Duymasın, Sihirli Annem ve Avrupa Yakası gibi yapımların yalnızca YouTube'daki resmi kanallarına yüklenen eski bölümleri ve kesitleri günümüzde aylık elli milyonun üzerinde organik izlenme trafiği üretiyor. Bugün devasa bütçelerle çekilen birçok yeni yapım tek bir sezonda bu erişim rakamlarına ulaşamıyor.
Dijital veri analiz şirketleri Luminate ve GWI tarafından yayınlanan raporlar da bu durumu destekliyor. Verilere göre kullanıcıların dijital yayın platformlarında harcadığı toplam zamanın yüzde 60'ından fazlası sisteme yeni yüklenen orijinal dizilere değil, kütüphanede hazır duran eski yapımların tekrarlarına ayrılıyor.
Aynı üretim krizi risk almaktan kaçınan müzik endüstrisinde de görülüyor. Doksanlı yılların popüler hitleri, Serdar Ortaç'ın Karabiberim'i, Mustafa Sandal'ın Aya'sı veya Tarkan'ın klasikleri, listelerde yer edinmek isteyen yeni nesil şarkıcılar tarafından düzenli olarak yeniden seslendiriliyor. Tüm bu veriler, kültür endüstrisinin artık yeni ufuklar keşfetmek yerine ticari garantisi olan eski üretimleri devasa bir katalog ekonomisine çevirdiğini kanıtlıyor.
